KHI CÚP VINH DANH KHÔNG MỞ ĐƯỢC “KÉT SẮT” NGÂN HÀNG

Thời gian gần đây, không khó để bắt gặp hình ảnh nhiều doanh nghiệp rầm rộ khoe các cúp vàng, chứng nhận vinh danh hay tự vẽ ra các loại báo cáo, tài liệu tự chứng minh dự án xanh theo ý mình. Tất cả đều kỳ vọng đó sẽ là chiếc “bùa hộ mệnh” để làm truyền thông và dễ dàng tiếp cận dòng vốn ưu đãi.

Nhưng thực tế, câu hỏi đặt ra là: Bao nhiêu chiếc cúp, bao nhiêu tập tài liệu tự xưng có thực sự giúp doanh nghiệp chạm tay được vào dòng vốn vay bền vững?

Dưới góc nhìn của các chuyên gia làm việc sâu với hệ thống ngân hàng, bức tranh này cần được nhìn nhận lại một cách thực chất và tỉnh táo hơn.

1. Nguồn vốn vay bền vững của các Ngân hàng Việt Nam thực chất lấy từ đâu?

Đa số các gói tín dụng xanh hay cho vay phát triển bền vững tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay không hoàn toàn tự có từ nguồn vốn huy động ngắn hạn trong nước, mà phần lớn đến từ hai nguồn chính:

• Nguồn vốn ủy thác hoặc tài trợ quốc tế: Các gói tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) hoặc các quỹ khí hậu toàn cầu phân bổ qua hệ thống ngân hàng thương mại nội địa.
• Trái phiếu xanh / Hạn mức tín dụng quốc tế: Các ngân hàng lớn phải huy động trên thị trường vốn quốc tế thông qua các chuẩn mực cam kết ngặt nghèo về môi trường và xã hội.

Chính vì bản chất nguồn vốn này đến từ bên ngoài, tiêu chuẩn giải ngân không nằm ở những chiếc cúp vinh danh hay các văn bản, báo cáo tự chứng minh hình thức trong nước, mà nằm thẳng vào khẩu vị rủi ro và bộ tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của các chủ thể rót vốn gốc.

2. Vượt cửa ải kỹ thuật quốc tế: Đừng sa lầy vào “trò chơi hình thức”

Các định chế tài chính quốc tế không đánh giá năng lực một dự án hay một doanh nghiệp là “xanh” hay “bền vững” dựa trên các giải thưởng phong trào hay những tập hồ sơ tự xưng “xanh” nhưng hoàn toàn chưa được kiểm chứng theo chuẩn quốc tế. Họ vận hành dựa trên hệ thống kiểm toán kỹ thuật độc lập và chuẩn hóa toàn cầu:

• Đo lường phát thải chuẩn quốc tế: Yêu cầu số liệu Scope 1, Scope 2 và thậm chí Scope 3 phải được kiểm kê minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc.
• Đánh giá tác động chuỗi cung ứng và xã hội (E&S): Rà soát sâu về quyền lao động, an toàn công trường, tác động đa dạng sinh học và cộng đồng xung quanh.
• Quản trị rủi ro minh bạch: Các tiêu chuẩn tuân thủ chống rửa tiền xanh được kiểm tra bằng các bên kiểm toán quốc tế tier-1.

Hệ quả là gì? Doanh nghiệp tốn không ít chi phí để tham gia các dịch vụ trao giải, hoặc tự mày mò làm những bộ hồ sơ tự chứng minh theo cảm tính để làm đẹp hình ảnh. Nhưng khi mang tập tài liệu đó ra để xin giải ngân từ các nguồn vốn ngoại, mọi thứ vẫn bị từ chối thẳng thừng vì các hình thức tự chứng minh đó rỗng ruột về dữ liệu và không có giá trị kỹ thuật. Tiền chi cho các hoạt động bề nổi đã mất, mà vốn thực tế thì không thể khơi thông.

3. Doanh nghiệp cần làm gì thực chất trước khi nghĩ đến chuyện tiếp cận tài chính xanh?

Thay vì sa đà vào các phong trào trao giải hay tự vẽ ra các bản báo cáo tự chứng minh để đối phó ngắn hạn, doanh nghiệp muốn đi đường dài với tài chính xanh cần thay đổi tư duy từ gốc:

• Xây dựng nền tảng dữ liệu nội bộ (Data-first): Dữ liệu về năng lượng, phát thải, chất thải và quản trị lao động phải được đo lường, số hóa và tích lũy từ những hoạt động vận hành hằng ngày. Không thể thuyết phục các quỹ đầu tư bằng giấy tờ tự xưng nếu thiếu số liệu thực tế.
• Chuyển đổi thực chất thay vì chơi trò hình thức: Thay vì đầu tư vào các chiến dịch vinh danh hay thuê viết lách bề nổi, hãy đầu tư vào việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng, cải tiến công nghệ giảm phát thải ngay trong dây chuyền sản xuất. Khi lõi dự án thực sự xanh, việc chứng minh với ngân hàng sẽ trở nên thuyết phục tự nhiên.
• Chọn đúng đơn vị đồng hành chuyên sâu: Nếu cần hỗ trợ, hãy chọn những đơn vị tư vấn am hiểu sâu sắc về tài chính ngân hàng và tiêu chuẩn kiểm định quốc tế để đảm bảo hồ sơ đi đúng vào trọng tâm thẩm định của các quỹ đầu tư, tránh “tiền mất tật mang” vào những hình thức chứng minh không được công nhận.

Lời kết từ VietESG: Tài chính xanh là xu thế tất yếu và là cơ hội lớn, nhưng nó không phải là cuộc chơi của những chiếc cúp vinh danh hay các loại báo cáo tự chứng minh không qua kiểm chứng. Doanh nghiệp chỉ thực sự mở được “két sắt ngân hàng” khi dứt khoát rời bỏ các trò chơi hình thức để tập trung vào năng lực vận hành cốt lõi.