Thẩm định nhân quyền (human rights due diligence) là quy trình doanh nghiệp nhận diện, ngăn ngừa, giảm thiểu và giải trình về các tác động tiêu cực đến quyền con người mà hoạt động kinh doanh của mình gây ra, góp phần gây ra hoặc có liên quan. Khái niệm này được xác lập trong Nguyên tắc hướng dẫn về Kinh doanh và Quyền con người của Liên Hợp Quốc (UNGPs) năm 2011.
Tóm tắt nhanh
- UNGPs có ba trụ cột: Nhà nước bảo vệ, doanh nghiệp tôn trọng, và tiếp cận biện pháp khắc phục.
- Doanh nghiệp tôn trọng nhân quyền qua: cam kết chính sách, quy trình thẩm định, cơ chế khắc phục.
- UNGPs là nền tảng của nhiều quy định bắt buộc như CSDDD của EU.
Ba trụ cột của UNGPs
| Trụ cột | Nội dung |
|---|---|
| Bảo vệ | Nhà nước có nghĩa vụ bảo vệ quyền con người trước tác động từ bên thứ ba, kể cả doanh nghiệp |
| Tôn trọng | Doanh nghiệp có trách nhiệm tôn trọng quyền con người trong hoạt động và quan hệ kinh doanh |
| Khắc phục | Người bị ảnh hưởng cần được tiếp cận biện pháp khắc phục hiệu quả |
Triển khai trong doanh nghiệp
1. Cam kết chính sách
Chính sách nhân quyền được lãnh đạo cao nhất phê duyệt, công khai và truyền đạt tới nhân viên, nhà cung cấp.
2. Đánh giá tác động
Ưu tiên theo mức độ nghiêm trọng đối với con người (không chỉ rủi ro với doanh nghiệp): lao động, an toàn, đất đai, cộng đồng, quyền riêng tư.
3. Hành động và theo dõi
Lồng ghép biện pháp vào quy trình mua hàng, nhân sự, vận hành; đo lường hiệu quả bằng chỉ số và phản hồi từ người bị ảnh hưởng.
4. Kênh khiếu nại
Theo UNGPs, cơ chế khiếu nại hiệu quả cần hợp pháp, dễ tiếp cận, có thể dự đoán, công bằng, minh bạch, phù hợp với quyền và là nguồn học hỏi liên tục.
5. Truyền thông
Công bố cách doanh nghiệp nhận diện và xử lý tác động trong báo cáo ESG.
Rủi ro nhân quyền phổ biến tại Việt Nam
Giờ làm thêm, an toàn lao động, quyền của lao động nhập cư, lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng, tác động đến cộng đồng tại nơi có dự án và quyền riêng tư dữ liệu.
Câu hỏi thường gặp
UNGPs có tính bắt buộc không?
UNGPs là bộ nguyên tắc tự nguyện, nhưng được đưa vào nhiều luật quốc gia và quy định của EU, vì vậy đã trở thành yêu cầu thực tế với doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thẩm định nhân quyền khác audit xã hội thế nào?
Audit kiểm tra tuân thủ tại một thời điểm; thẩm định nhân quyền là quy trình liên tục, ưu tiên theo mức độ nghiêm trọng và bao gồm cả khắc phục.
Doanh nghiệp nhỏ có cần chính sách nhân quyền?
Nên có ở mức tương xứng quy mô; UNGPs nhấn mạnh quy trình phù hợp với quy mô và mức độ rủi ro của doanh nghiệp.
VietESG — Tổ chức độc lập đánh giá & xếp hạng ESG. Đánh giá dựa trên dữ liệu công bố, tài liệu minh chứng và phương pháp luận công khai theo chuẩn GRI và SDGs.
