Kiểm kê khí nhà kính là quá trình thu thập dữ liệu hoạt động, áp dụng hệ số phát thải để tính tổng lượng khí nhà kính (quy đổi ra tấn CO₂ tương đương) mà một tổ chức hoặc cơ sở phát thải trong một năm. Đây là nghĩa vụ pháp lý với các cơ sở thuộc danh mục theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và là dữ liệu đầu vào của mọi kế hoạch Net Zero.
Tóm tắt nhanh
- Bảy khí nhà kính chính được quy đổi về tCO₂e: CO₂, CH₄, N₂O, HFCs, PFCs, SF₆, NF₃.
- Chuẩn mực phổ biến: ISO 14064-1 và GHG Protocol; với cơ sở thuộc danh mục cần tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật của bộ quản lý ngành.
- 6 bước: ranh giới → nguồn phát thải → dữ liệu hoạt động → hệ số → tính toán → báo cáo và thẩm định.
Ai phải kiểm kê khí nhà kính?
Các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê do Thủ tướng Chính phủ ban hành (Quyết định 01/2022/QĐ-TTg, cập nhật bằng Quyết định 13/2024/QĐ-TTg) phải thực hiện kiểm kê cấp cơ sở định kỳ theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP. Ngoài nhóm bắt buộc, nhiều doanh nghiệp kiểm kê tự nguyện vì yêu cầu của khách hàng, ngân hàng hoặc CBAM.
Hướng dẫn 6 bước kiểm kê
Bước 1: Xác định ranh giới
Chọn cách tiếp cận kiểm soát vận hành hoặc tỷ lệ vốn góp; liệt kê các cơ sở, nhà máy, văn phòng nằm trong ranh giới.
Bước 2: Nhận diện nguồn phát thải
Phân loại theo phạm vi 1, 2, 3: đốt nhiên liệu, phương tiện, quá trình công nghiệp, rò rỉ môi chất lạnh, điện mua vào, và các nguồn chuỗi giá trị.
Bước 3: Thu thập dữ liệu hoạt động
Số liệu tiêu thụ nhiên liệu, điện, nguyên liệu, chất thải… từ hóa đơn, đồng hồ, phiếu xuất kho. Lưu giữ minh chứng gốc để phục vụ thẩm định.
Bước 4: Chọn hệ số phát thải
Ưu tiên hệ số do cơ quan có thẩm quyền công bố (như hệ số phát thải lưới điện quốc gia), sau đó đến hệ số IPCC hoặc hệ số của nhà cung cấp có kiểm chứng.
Bước 5: Tính toán và kiểm soát chất lượng
Phát thải = dữ liệu hoạt động × hệ số phát thải × hệ số tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP). Kiểm tra chéo số liệu bất thường và đánh giá độ không chắc chắn.
Bước 6: Báo cáo và thẩm định
Lập báo cáo theo mẫu quy định hoặc theo ISO 14064-1; với nhu cầu của khách hàng quốc tế, nên được bên thứ ba thẩm định.
5 lỗi thường gặp
| Lỗi | Hệ quả |
|---|---|
| Bỏ sót nguồn rò rỉ môi chất lạnh, máy phát dự phòng | Phạm vi 1 bị thấp hơn thực tế |
| Dùng hệ số lưới điện cũ | Phạm vi 2 sai lệch |
| Không lưu minh chứng gốc | Không thể thẩm định |
| Thay đổi ranh giới giữa các năm | Không so sánh được xu hướng |
| Nhập liệu thủ công trên nhiều bảng tính | Sai sót, khó truy vết |
Câu hỏi thường gặp
Kiểm kê khí nhà kính bao lâu một lần?
Theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, cơ sở thuộc danh mục thực hiện kiểm kê định kỳ theo chu kỳ quy định (hai năm một lần); doanh nghiệp tự nguyện thường kiểm kê hằng năm để theo dõi tiến độ.
ISO 14064-1 khác GHG Protocol thế nào?
Hai chuẩn tương thích về nguyên tắc; ISO 14064-1 là tiêu chuẩn quốc tế có thể chứng nhận, còn GHG Protocol là bộ hướng dẫn phổ biến được nhiều khung báo cáo và khách hàng tham chiếu.
Có thể tự kiểm kê không?
Có thể tự thực hiện nếu có nhân sự được đào tạo; tuy nhiên để được khách hàng và ngân hàng chấp nhận, kết quả nên được thẩm định độc lập.
VietESG — Tổ chức độc lập đánh giá & xếp hạng ESG. Đánh giá dựa trên dữ liệu công bố, tài liệu minh chứng và phương pháp luận công khai theo chuẩn GRI và SDGs.
