Theo GHG Protocol, phát thải khí nhà kính của doanh nghiệp được chia thành ba phạm vi: Scope 1 là phát thải trực tiếp từ nguồn doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát; Scope 2 là phát thải gián tiếp từ điện, hơi, nhiệt mua vào; Scope 3 là mọi phát thải gián tiếp khác trong chuỗi giá trị, từ nguyên liệu mua vào đến sản phẩm sau khi bán.
Tóm tắt nhanh
- Scope 1 và 2 nằm trong tầm kiểm soát trực tiếp, là điểm khởi đầu của mọi kiểm kê.
- Scope 3 có 15 nhóm và thường chiếm phần lớn tổng phát thải của nhiều ngành.
- Scope 3 của khách hàng chính là Scope 1 và 2 của nhà cung cấp — đó là lý do doanh nghiệp Việt bị hỏi số liệu.
Phân biệt nhanh bằng ví dụ
| Phạm vi | Ví dụ tại một nhà máy |
|---|---|
| Scope 1 | Đốt than, dầu cho lò hơi; xe nâng chạy dầu; rò rỉ môi chất lạnh điều hòa |
| Scope 2 | Điện mua từ lưới để chạy máy móc, chiếu sáng |
| Scope 3 | Sản xuất nguyên liệu mua vào, vận chuyển thuê ngoài, đi lại công tác, xử lý chất thải, sử dụng sản phẩm |
15 nhóm Scope 3
GHG Protocol chia Scope 3 thành 8 nhóm thượng nguồn (hàng hóa và dịch vụ mua vào, tài sản vốn, hoạt động liên quan nhiên liệu và năng lượng, vận chuyển thượng nguồn, chất thải, đi lại công tác, đi lại của nhân viên, tài sản thuê) và 7 nhóm hạ nguồn (vận chuyển hạ nguồn, chế biến sản phẩm bán ra, sử dụng sản phẩm, xử lý cuối vòng đời, tài sản cho thuê, nhượng quyền, đầu tư).
Không cần tính đủ 15 nhóm ngay
Doanh nghiệp nên sàng lọc để xác định các nhóm trọng yếu (thường là hàng hóa mua vào và vận chuyển), tính trước các nhóm này và cải thiện dần chất lượng dữ liệu.
Cách tính cơ bản
Công thức chung: Phát thải = Dữ liệu hoạt động × Hệ số phát thải. Ví dụ: một nhà máy dùng 1.000.000 kWh điện lưới trong năm; nhân với hệ số phát thải lưới điện quốc gia do cơ quan có thẩm quyền công bố sẽ ra lượng Scope 2. Với Scope 3, có thể dùng phương pháp dựa trên chi tiêu (giá trị mua hàng × hệ số theo ngành) khi chưa có dữ liệu từ nhà cung cấp.
Vì sao Scope 3 đang là "bộ lọc" chuỗi cung ứng
Các tập đoàn đa quốc gia có mục tiêu khí hậu phải giảm Scope 3, nên họ yêu cầu nhà cung cấp kiểm kê, đặt mục tiêu và giảm phát thải. Nhà cung cấp không đáp ứng có nguy cơ bị thay thế khi đến kỳ xét duyệt hợp đồng. Bắt đầu bằng kiểm kê khí nhà kính Scope 1 và 2 là bước đi an toàn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Scope 2 dựa trên vị trí và dựa trên thị trường khác nhau thế nào?
Phương pháp dựa trên vị trí dùng hệ số trung bình của lưới điện; phương pháp dựa trên thị trường phản ánh nguồn điện doanh nghiệp chọn mua, như điện tái tạo qua hợp đồng hoặc chứng chỉ năng lượng tái tạo.
Doanh nghiệp có bắt buộc báo cáo Scope 3 không?
Quy định trong nước hiện tập trung vào kiểm kê cấp cơ sở; Scope 3 chủ yếu là yêu cầu của khách hàng, nhà đầu tư và các chuẩn mực như IFRS S2.
Lắp điện mặt trời mái nhà giảm phạm vi nào?
Điện tự sản xuất và tiêu thụ tại chỗ giúp giảm lượng điện mua từ lưới, do đó giảm phát thải Scope 2.
VietESG — Tổ chức độc lập đánh giá & xếp hạng ESG. Đánh giá dựa trên dữ liệu công bố, tài liệu minh chứng và phương pháp luận công khai theo chuẩn GRI và SDGs.
