Kinh tế tuần hoàn trong ngành dệt may: Từ yêu cầu của EU đến lợi thế cạnh tranh

Kinh tế tuần hoàn là mô hình giữ sản phẩm và vật liệu được sử dụng lâu nhất có thể, thay cho chuỗi "khai thác – sản xuất – thải bỏ". Với dệt may, một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đây không còn là lựa chọn mà là điều kiện để giữ thị trường EU.⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠

EU đang thay đổi luật chơi như thế nào?

Chiến lược dệt may bền vững và tuần hoàn

Công bố năm 2022, chiến lược đặt tầm nhìn đến năm 2030: sản phẩm dệt may trên thị trường EU phải bền, sửa chữa và tái chế được, sử dụng nhiều sợi tái chế và được sản xuất với sự tôn trọng quyền xã hội và môi trường.

ESPR và hộ chiếu sản phẩm số

Quy định thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững (ESPR) có hiệu lực từ năm 2024. Dệt may là nhóm hàng ưu tiên. Thông tin về nguyên liệu, nguồn gốc và tác động môi trường sẽ đi kèm sản phẩm qua hộ chiếu sản phẩm số (Digital Product Passport).⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠

Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR)

EU đã thống nhất đưa hàng dệt may vào cơ chế EPR: nhãn hàng đóng góp chi phí thu gom, phân loại và tái chế. Chi phí này sẽ được chuyển ngược lên chuỗi cung ứng dưới dạng yêu cầu về thiết kế và vật liệu.

Trong mô hình tuần hoàn, dữ liệu về sản phẩm có giá trị ngang với chính sản phẩm.

Giải pháp thực tiễn cho nhà máy Việt Nam

Thiết kế cho vòng đời thứ hai

Ưu tiên vải đơn thành phần, giảm phụ liệu khó tách, thiết kế để sửa chữa, phối hợp với nhãn hàng ngay từ khâu phát triển mẫu.⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠

Nguyên liệu tái chế có chứng nhận

Sợi tái chế cần đi kèm chứng nhận truy xuất như Global Recycled Standard (GRS) để chứng minh hàm lượng tái chế.

Tuần hoàn trong nhà máy

• Thu gom, phân loại vải vụn và đầu tấm để tái chế thay vì đốt hoặc chôn lấp.
• Xử lý và tái sử dụng nước thải nhuộm; kiểm soát hóa chất theo danh mục hạn chế của ngành (xem quản lý nước và chất thải).⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠
• Thu hồi nhiệt, tối ưu hơi và năng lượng ở khâu nhuộm, hoàn tất.

Truy xuất nguồn gốc và dữ liệu

Dữ liệu theo lô hàng (nguồn sợi, nhà máy dệt nhuộm, nước, năng lượng, phát thải) là "nguyên liệu" cho hộ chiếu sản phẩm số và cho báo cáo ESG.

Liên hệ với khung pháp lý trong nước

Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã áp dụng trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải với nhiều nhóm sản phẩm và bao bì. Doanh nghiệp dệt may có thể bắt đầu từ bao bì và chất thải công nghiệp của chính mình.⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠

Câu hỏi thường gặp

Hộ chiếu sản phẩm số là gì?

Là bộ dữ liệu điện tử gắn với sản phẩm (thường truy cập qua mã QR), cung cấp thông tin về nguyên liệu, nguồn gốc, khả năng sửa chữa, tái chế và tác động môi trường theo yêu cầu của EU.

Doanh nghiệp dệt may nhỏ nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ đo lường nước, năng lượng, chất thải tại nhà máy và chuẩn hóa dữ liệu nguồn nguyên liệu theo đơn hàng, vì đây là dữ liệu khách hàng hỏi đầu tiên.

Kinh tế tuần hoàn có làm tăng chi phí?

Một số khoản đầu tư ban đầu tăng, nhưng tuần hoàn nước, năng lượng và vật liệu thường giảm chi phí vận hành, đồng thời giúp giữ đơn hàng từ các nhãn hàng có cam kết bền vững.⁠‌​​‌‌‌​​‌‌‌​‌‌​‌‌​​​​‌‌​​​‌​‌‌‌​⁠